Një mijë denarë kanë pushuar së qeni një “kartëmonedhë e sigurt”. Diku midis arkës në supermarket dhe numrit në faturën fiskale, njerëzit sot kanë ndjesinë se paratë po shpenzohen më shpejt nga sa mund t’i numërojnë. Jo sepse blejnë më shumë, por sepse me të njëjtat 1,000 denarë ata në fakt blejnë më pak. Shumë më pak.
Nëse nisemi nga më themeloret – ushqimi për shtëpinë – pamja është mjaft e zymtë. Me një mijë denarë sot, mund të blini një qese modeste: bukë, një litër qumësht, vaj, një kilogram miell, disa patate ose hot dogë më të lirë, disa vezë dhe, nëse jeni “me fat” me ndonjë ofertë, ndoshta mollë ose patate. Mish? I rëndë. Djathë? Në rastin më të mirë, një copë e vogël. Perimet kanë qenë prej kohësh një artikull i lirë, dhe frutat maten gjithnjë e më shumë në copa, jo në kilogramë.
“Fuqia blerëse nuk humbet menjëherë, por në heshtje, nga pak çdo javë”, thonë analistët ekonomikë.
Sipas tyre, gjëja më e rrezikshme është se njerëzit po e kanë gjithnjë e më të vështirë ta ndiejnë atë ndryshim, sepse inflacioni nuk godet në mënyrë spektakolare, por vazhdimisht, me këmbëngulje, pothuajse në mënyrë të padukshme.
Sot, me 1.000 denarë, do ta mbushësh gjysmën e shportës së blerjeve, nesër do të jetë edhe më pak, dhe pasnesër… epo, tashmë do të heqësh dorë nga diçka.
Nëse i shpenzoni të njëjtat para jashtë tregut, për shembull për një drekë të thjeshtë, shifrat janë edhe më brutale. Një mijë denarë mezi mbulojnë një vakt për një person në një restorant mesatar: një pjatë kryesore, sallatë dhe një pije, pa ëmbëlsirë. Për dy persona? Harrojeni. Për një familje? Kjo është një histori tjetër, dhe nuk është aspak e këndshme.
Ekspertët paralajmërojnë se fuqia reale blerëse nuk matet nga vlera nominale e një page, por nga ajo që mund të blihet në të vërtetë me atë pagë.
Dhe këtu, thonë ata, problemi është i dukshëm. Rritja e çmimeve e ka tejkaluar prej kohësh rritjen e të ardhurave, veçanërisht në mesin e atyre me të ardhura fikse.
Pensionistë, punëtorë me jakë të bardhë, familje me një punë të vetme – të gjithë ndiejnë të njëjtën shtrëngim, të njëjtën heshtje në portofolet e tyre çdo muaj.
Është interesante se 1,000 denarë sot nuk janë të mjaftueshëm as për një “luks të vogël”. Një çantë e plotë nga një farmaci me artikuj bazë, ndonjë produkt kozmetik, detergjentë shtëpiakë… shifra prishet lehtë. Dhe nëse diçka prishet në shtëpi, nëse ka nevojë për një riparim ose një pjesë këmbimi, një mijë denarë bëhen një shumë simbolike, pothuajse një kujtesë se dikur kishin më shumë vlerë.
“Njerëzit po pyesin gjithnjë e më shumë jo se sa kushton diçka, por nëse mund ta përballojnë atë”, thonë ekspertët e zakoneve të konsumatorëve. Kjo, thonë ata, është një shenjë e qartë se fuqia blerëse po prishet jo vetëm ekonomikisht, por edhe psikologjikisht. Qytetarët po blejnë me frikë, me llogaritje, me një dialog të brendshëm që nuk ekzistonte më parë.
Dhe diku këtu, midis faturës fiskale dhe qeses bosh, një mijë denarë humbasin peshën e tyre. Ato mbeten si numër, si letër, por jo si vlerë reale.
Dhe ç’është më keq – të gjithë e dinë se nesër do të vlejnë edhe më pak. Dhe askush nuk është i sigurt saktësisht se ku do të ndalet kjo… ose nëse do të ndalet fare.